15 - جوهر الحمّاض « 1 » : ترشك كوهى گياهى با برگى شبيه بنفشه است كه ساق برگهايش مايل بقرمزى است و در كوهها زير برف و در جاهاى مرطوب كوهها و يا جاهاى ديگر مىرويد مزه‌اش خيلى ترش است آب اين گياه را با فشار دادن مىگيرند و در قرعى مىريزند و در حمام ماريه مىگذارند تا ماده سبزى ته‌نشين كند و آب زلالى روى آن بايستد اين آب را با قاشق مىگيرند و در ديگ تميزى مىجوشانند تا بقوام عسل درآيد آنگاه آن را در سينىاى محفوظ از غبارها مىريزند تا خشك و بلورى شود اگر يك دانق از اين جوهر را در آب حل كرده يك دانق نمك قليا در آن بريزند و در حال جوشيدن آن را بنوشند غذا را بتحليل مىبرد و تشنگى را فرو مىنشاند و بايد آن را پس از غذا و يا در هنگام گوارش آن بنوشند قى و تهوع صفرائى و اشتهاى بيش از اندازه را تسكين مىدهد براى درمان يرقان و تقويت كبد سودمندست و التهاب آن را فرو مىنشاند و بمزاج لينت مىدهد . 16 - جوهر التوتيا : ده مثقال توتياى هندى را با چهل مثقال آب مقطر در ديگ سنگى پاكيزه‌اى مىجوشانند و بعد يك مثقال براده آهن

--> - مىكنند و با گرماى كم آب را خشك مىكنند تا نمك مانند بلور منعقد گردد كه نيم درهم آن سم كشنده است و اگر به اندازه يك خوراك از آن بخورند قىآور است اما اگر آن را در يك روز كم‌كم بياشامند بلغم را خارج كرده عرق مىآورد و قسم ديگر جوهر انتيمون اين است كه يك جزء بلور انتيمون و يك جزء نمك تارتار را مىكوبند و با آب مقطر مخلوط كرده مىجوشانند تا غليظ گردد سپس آن را مىگذارند تا مانند بلور ببندد و خشك مىكنند و مىكوبند و برمىدارند . ( 1 ) اين دارو ظاهرا همان اسيد اگزاليك معروف است . مترجم